Dat grote maatschappelijke en economische opgaven zich niet houden aan gemeentegrenzen, mag als bekend worden verondersteld. Woningbouw, arbeidsmarkt en verduurzaming – om maar een paar grote vraagstukken te noemen – vragen om samenwerking op regionale schaal. Dat is precies waar Zuid-Limburg al jarenlang met veel energie op inzet. Dat de samenwerking ook vruchten afwerpt, blijkt uit het (vervolg)onderzoek naar het Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem (BRE) van Berenschot en de Rijksuniversiteit Groningen.
Het eerste BRE-onderzoek stamt uit 2023 en laat zien dat Zuid-Limburg, met 16 gemeenten, 3 subregio’s, grensligging en een stapeling van sociaal-economische opgaven, een complexe regio is. Juist in zo’n context is regionale samenwerking cruciaal om publieke waarde te creëren voor inwoners, ondernemers en instellingen. Denk aan het gezamenlijk aanpakken van achterstandsproblematiek, het versterken van de economische structuur en het benutten van kansen in de Euregio Maas-Rijn. De onderzoekers constateren dat Zuid-Limburg inmiddels beschikt over een rijk palet aan samenwerkingsverbanden, zowel verplicht (zoals GGD en Veiligheidsregio) als vrijwillig. Vooral op strategisch niveau is de regio sterk: Zuid-Limburg wordt in het rapport zelfs getypeerd als ‘kampioen strategische visievorming’. Er liggen gezamenlijke agenda’s en ambities op onder meer de thema’s economie, innovatie, leefbaarheid en grensoverschrijdende samenwerking. Denk aan Agenda Zuid-Limburg en de Regio Deals.
Van praten naar doen: zichtbare stappen vooruit
Waar het eerste BRE-rapport nog kritisch was op de vertaalslag van visie naar uitvoering, laat de recente Berenschot-publicatie (2025) zien dat Zuid-Limburg op dat vlak duidelijke stappen heeft gezet. Hierin wordt Zuid-Limburg beschreven als een regio die zich ontwikkelt van een ‘gespreksplatform’ naar een meer startup-achtige samenwerkingsorganisatie, waarin structureler en resultaatgerichter wordt samengewerkt. Een belangrijke mijlpaal daarbij is de oprichting van de Stichting Samenwerking Zuid-Limburg, die de samenwerking tussen de drie subregio’s Parkstad Limburg, Maastricht-Heuvelland en de Westelijke Mijnstreek versterkt en verbindt. De ervaringen in Parkstad Limburg – met een professioneel regiobureau en langdurige samenwerking – laten zien dat investeren in uitvoeringskracht loont. Het rapport noemt Parkstad expliciet als voorbeeld van hoe regionale samenwerking kan uitgroeien tot een ‘draaiend systeem’ dat concrete resultaten oplevert, zoals het aantrekken van middelen, het realiseren van projecten en een stevige gezamenlijke lobby.
Samenwerking als basis voor economische slagkracht
Voor ESZL is vooral relevant dat de onderzoeken bevestigen dat economische opgaven niet losstaan van sociale en ruimtelijke vraagstukken. Regionale samenwerking maakt het mogelijk om die opgaven in samenhang aan te pakken. In Zuid-Limburg gebeurt dat steeds meer via één gezamenlijke gebiedsagenda, waarin economische ontwikkeling, arbeidsmarkt, innovatie en leefbaarheid met elkaar zijn verbonden. De inzet van meerdere rijksprogramma’s in Zuid-Limburg – zoals Regio Deals en NOVEX – versterkt die aanpak en onderstreept het vertrouwen van het Rijk in de regionale samenwerking. Tegelijkertijd benadrukt het Berenschot-rapport dat samenwerking mensenwerk blijft. Vertrouwen, bestuurlijk eigenaarschap en het maken van scherpe keuzes zijn randvoorwaarden om verder te groeien. Niet alles kan tegelijk; focus en prioritering zijn nodig om resultaten zichtbaar te maken en vast te houden.
Zuid-Limburg: op weg naar de volgende fase
De conclusie: regionale samenwerking in Zuid-Limburg staat er beter voor dan enkele jaren geleden en is duidelijk in ontwikkeling. De basis is gelegd, de eerste resultaten zijn zichtbaar en de beweging naar meer gezamenlijke uitvoeringskracht is ingezet. De volgende stap is die samenwerking verder te verdiepen, met blijvende aandacht voor economische structuurversterking, innovatie en een sterke arbeidsmarkt.
Voor ESZL en haar partners bevestigen deze inzichten het belang van blijven investeren in verbinding: tussen gemeenten, bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties. Juist daarin ligt de kracht van Zuid-Limburg en de sleutel tot duurzame economische groei in de regio.
