Wat is nodig om natuur, rust en sereniteit, erfgoed en leefbaarheid duurzaam in balans te brengen? Het is deze vraag die leidend is in de gebiedsontwikkeling Poort van het Heuvelland. Tijdens een werkbezoek, georganiseerd door Stichting Samenwerking Zuid-Limburg, legt architect en landschapsarchitect Michel Heesen in een boeiende rondleiding uit hoe dit wordt aangepakt.
Poort van het Heuvelland beslaat ruim 100 hectare Limburgs heuvellandschap, doorsneden door de N278. Het gebied is van een grote landschappelijke schoonheid en herbergt tegelijkertijd een golfbaan, rijksmonumenten, landgoederen, akkers en drinkwaterreserves. De herinrichting, inclusief verbinding van de Natura 2000-gebieden Bemelerberg & Schiepersberg en het Savelsbos aan beide zijden van de weg, is dan ook een ingewikkeld vraagstuk.
Belangrijkste waarden
Om de puzzel te leggen koos de gemeente Eijsden-Margraten bewust voor een aanpak van onderop. Bestuurlijk verkenner Carla Brugman sprak met gemeenteraad, college, inwoners, grondeigenaren, natuurorganisaties en ondernemers. Niet met kant-en-klare plannen, maar juist met de vraag: wat wilt u hier absoluut behouden? Gaandeweg ontstond het beeld dat de bijzondere natuur, de rust, het religieuze erfgoed en de landschappelijke kwaliteit voor vrijwel iedereen de belangrijkste waarden waren.
Wat heeft de natuur nodig?
Op basis van die uitgangspunten werkte architect en landschapsarchitect Michiel Heesen de gebiedsvisie in korte tijd uit tot een concreet masterplan. Heesen: “Sereniteit is misschien wel de grootste kwaliteit van dit gebied. Die kwaliteit willen we behouden en versterken. We zijn daarom andersom gaan denken: eerst kijken wat de natuur nodig heeft en pas daarna ontstaat ruimte voor ontwikkeling. Daarbij draait het niet om grootschalige ingrepen, maar om slimme keuzes die de kwaliteit en beleving van het gebied versterken.
Ontwikkeling die bijdraagt aan kwaliteit landschap
Heesen onderzocht hoe bewoners en recreanten zich daadwerkelijk door het gebied bewegen. Analyse van verkeersstromen en fietsroutes liet zien dat een eerder voorgestelde grote rotonde helemaal niet nodig is. Met relatief eenvoudige aanpassingen kan de verkeersveiligheid worden verbeterd én blijft het landschap zijn karakter behouden. Ook op andere onderdelen zoekt het plan voortdurend naar evenwicht. Monumentale gebouwen zoals o.a. het Missiehuis en Jeugdinstelling St. Joseph, krijgen ruimte voor een nieuwe bestemming, zonder dat de identiteit van het gebied verloren gaat. Ontwikkeling is mogelijk, mits zij bijdraagt aan de kwaliteit van het landschap en de natuur niet onder druk zet.
Ecologische verbinding
De belangrijkste ingreep is de aanleg van een ecologische verbinding tussen twee natuurgebieden. Het geplande ecoduct vormt letterlijk en figuurlijk de schakel in het gebied. Niet alleen dieren krijgen meer ruimte om zich te verplaatsen, ook voor wandelaars en fietsers ontstaat een aantrekkelijker en samenhangender landschap. Daarmee wordt de Poort van het Heuvelland daadwerkelijk de groene toegangspoort tot het Zuid-Limburgse Heuvelland.
Regio Deal Zuid-Limburg
Poort van het Heuvelland is één van de projecten binnen de Regio Deal Zuid-Limburg en laat zien wat regionale samenwerking kan opleveren. Dankzij de Regio Deal konden betrokken partijen – van gemeente en provincie tot natuurorganisaties, grondeigenaren en ondernemers – gezamenlijk werken aan een toekomstvisie voor het gebied. Door kennis, belangen en ambities te verbinden, ontstaat een plan waarin natuur, erfgoed, recreatie en passende ontwikkeling elkaar versterken.
