Voor zijn afstudeeronderzoek bij het Bijzonder Lectoraat Creatief en Circulair Ondernemen van Zuyd Hogeschool ontwikkelde Rik Frissen een praktische handleiding die Limburgse gemeenten helpt circulaire ambities om te zetten in concrete actie. Hij baseerde zijn handleiding op een gedegen onderzoek onder alle 31 Limburgse gemeenten. We spraken Rik over zijn onderzoek, de belangrijkste inzichten en het belang van regionale samenwerking.
Nederland streeft ernaar om in 2050 een volledig circulaire economie te zijn, waarin producten en grondstoffen slim worden hergebruikt en afval niet meer bestaat. Als tussenstap moet het gebruik van primaire grondstoffen in 2030 zijn gehalveerd. “De gemeenten spelen een belangrijke rol in het realiseren van deze ambities”, stelt Rik vast. “Maar wat blijkt, gemeenten zijn zelf nog erg zoekende naar hoe zij de ambities kunnen vertalen naar uitvoering.” Hij onderzocht wat Limburgse gemeenten nodig hebben om hun rol in de circulaire transitie op te pakken en uit te voeren.
Benader circulariteit organisatiebreed
Zijn onderzoek bouwt voort op een eerdere nulmeting van Manuel Gaertner (2023) en richt zich op alle 31 Limburgse gemeenten die allemaal een vragenlijst invulden. Daarnaast voerde hij tientallen verdiepende gesprekken met beleidsmedewerkers, bestuurders, ondernemers en experts. Een van de knelpunten is de plek die circulariteit inneemt in de gemeentelijke organisaties. Rik: “Het thema is nog te vaak belegd bij de portefeuille milieu en dan gaat het vooral over bijvoorbeeld afval. Om echt tot een circulaire economie te komen, moet je het juist organisatiebreed benaderen zodat het ook een thema is bij andere afdeling portefeuilles zoals economie, inkoop, vastgoed, toerisme en sociale zaken. Daarnaast is er vaak te weinig (en te versnipperd) kennis, te weinig middelen te weinig capaciteit beschikbaar om het thema circulariteit op de kaart te zetten.” De onderzoeker constateert dat dit ondernemers belemmert in hun circulaire ambities. “Zij krijgen te weinig concrete ondersteuning en weten vaak niet wat wel of niet mogelijk is in hun gemeente.”
Formuleer een gedeelde ambitie
Uit het onderzoek komt bovendien naar voren geen enkele gemeente de circulaire economie alleen kan realiseren. “Circulaire economie gaat bij uitstek over ketens”, legt Rik uit. “Grondstoffen, bedrijven, logistieke stromen houden zich niet aan gemeentegrenzen. Door samen te werken kunnen de gemeenten kennis en kosten delen, elkaar versterken, sneller ontdekken wat wel en niet werkt én de ondernemers beter ondersteunen. Een gezamenlijke aanpak geeft duidelijkheid en voorkomt dat ondernemers in verschillende gemeenten met andere regels, loketten en verwachtingen te maken krijgen. Misschien wel het belangrijkste: samenwerking maakt het mogelijk om een gedeelde ambitie te formuleren, voordat iedereen afzonderlijk met projecten begint. Dat voorkomt versnippering en zorgt ervoor dat initiatieven elkaar versterken in plaats van langs elkaar heen lopen.”
Data, kennis en aanpak in één handleiding
Om de gemeenten te ondersteunen, ontwikkelde Rik drie instrumenten, gebundeld in een praktische handleiding.
- Datasets
De data geven inzicht op drie niveaus: provincie-breed, per regio en per triple-helixorganisatie. Ze laten zien waar gemeenten staan, welke capaciteit er is en waar kansen en drempels liggen. De dataset is een mooie leidraad om het gesprek met elkaar te voeren en kansen voor samenwerking en opschaling te verkennen - Kennismodule circulaire economie
Circulaire economie is een containerbegrip. Deze module draagt bij aan gedeelde basiskennis en begrippenkader. De kennismodule is ontwikkeld samen met Gilde en Yuverta en gefinancierd door de Provincie Limburg. De module is getest en geschikt bevonden voor gemeenten, beleidsmedewerkers; laagdrempelig en bedoel om een gedeelde taal rond circulaire economie te creëren. - WEconomy Transitiecanvas
Het bestaande Canvasmodel is uitgebreid met een oriëntatiefase en een storytellingfase. Zo start je het project met een stevige basis: een gezamenlijke ambitie. Eerst scherp krijgen wat je als regio wil bereiken, welke rol iedereen daarin kan pakken en pas daarna het programma en projecten invullen. De Transitiecanvas heeft nadrukkelijk aandacht voor storytelling; het meenemen van inwoners en stakeholders in het circulaire economie en de impact daarvan.
In de handleiding zijn de drie instrumenten gebundeld. Rik: “Hiermee helpen we gemeenten om samen stap voor stap keuzes te maken over circulaire economie en ambities om te zetten in concrete acties met impact. De Keyport-regio gaat als eerste Limburgse regio met de instrumenten aan de slag. “Hopelijk volgen er snel meer.”
Eyeopener
Gevraagd naar de grootste eyeopener tijdens zijn onderzoek antwoordt Rik: “Dat er al jaren over circulaire economie wordt gepraat, maar er eigenlijk nog zo weinig concreet is gebeurd. Er lopen weliswaar al losse projecten, maar niet vanuit een langetermijnvisie of strategie. Ook inwoners blijken nauwelijks te weten wat hun gemeente doet op dit gebied. Ik hoop dat we met de instrumenten die we nu hebben ontwikkeld niet alleen handvatten bieden om tot politieke keuzes en daadkrachtige uitvoering te komen, maar ook om de urgentie bij ondernemers en inwoners over te brengen.”
Meer weten? Check hier de datasets voor Zuid-Limburg en ESZL.
https://www.linkedin.com/in/rik-frissen/
